GENEL KABUL GÖRMÜŞ MUHASEBE PRENSİPLERİ 

Genel kabul görmüş muhasebe prensipleri muhasebe uygula­malarında kullanılan genel kurallar olup muhasebenin teorik çatısını oluşturur. Genel kabul görmüş muhasebe prensipleri muhasebenin temel kavramlarına dayanır ve onlarla bir büiün meydana getirir. Ge­nel kabul görmüş muhasebe prensipleri bütün dünyada muhasebe uygulamalarının belirli bir standardizasyona kavuşmasını sağla­mıştır.

Muhasebe prensipleri; gelir ve giderlerle ilgili prensipler, aktiflerle ilgili prensipler, yabancı kaynaklarla ilgili prensipler ve özkaynaklarla ilgili prensipler olarâk dört gruba ayrılmıştır. Gelir ve giderlerle ilgili prensiplere, kısaca gelir prensipleri veya kar ve zarar prensipleri denmektedir. Bu prensiplerin amacı belli bir döneme ait işletme faaliyeti ile ilgili sonuçların doğru olarak gösteril­mesidir. Bu prensipler şunlardır: 

A1. Gerçekleşmemiş satışlar, gelirler ve kâr gerçek­leşmiş gibi veya gerçek tutarından az veya fazla gösterilmemelidir. 

A2. Belli bir dönemin satılan mallar maliyeti ve giderleri, ancak o dönemin satışları ve gelirleri ile karşılaştırılmalıdır.

A3. Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tü­kenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman, itfa ve tükenme payla­rı ayrılmalıdır.

A4. Maliyetler maddi duran varlıklar, stoklar ve ilgili gi­derler arasında, direkt olanlar doğudân doğruya, birden fazla faaliye­ti ilgilendirenler zaman ve kullanım faktörü dikkate alınarak en ger­çekçi bir şekilde dağıtılmalıdır.

A5. Her zaman ortaya çıkmayan ve normal olmayan ge­lir ve giderler meydana geldikleri dönem tahakkuk ettirilmeli, normal gelir ve giderlerden ayrı olarak gösterilmelidir.

A6. Bütün gelir ve giderlerin gelir tablosunda gösteril­mesi gerekir.

A7. Yedek akçeler ve yedek akçe mahiyetindeki kar­şılıklar kârı azaltmak veya bir döneme ait kârı diğer döneme aktar­mak amacıyla kullanılmamalıdır.

A8. Uygulanagelen değerleme usullerinde ve maliyet sistemlerinde bir değişik yapıldığında bu değişiklik gelir tablosu dip­notlarında belirtilmelidir.

A9. Mevcut veya meydana gelmesi beklenen, şarta ba­ğlı olaylardan kaynaklanan, fakat tutarı belli olmayan gider ve zarar­lar gerçeğe yakın olarak tahmin edilip tahakkuk ettirilir.

Aktiflerle ilgili prensipler, işletmenin dönem sonunda düzenlediği mali tablolardan biri olan bilançoda varlıkların düzenlenmesini ve bunlarla ilgili bilgilerin açıklanma şeklini belirler. Varlıklarla ilgili pren­sipler şu şekilde sıralanmıştır: 

B1, Bir yıl. içinde kullanılacak paraya çevrilecek veya hazır parasal değerler Dönen Varlıklar grubu içinde belirtilmeli, Ala­caklardan tahsili şüpheli hale gelenler için karşılık ayrılmalı, stoklar maliyet veya piyasa değerinden düşük olan ile değerlenmelidir.

B2. Yatırımlar ve lştirakler, sermaye ve ödenmemiş ser­maye tutarlarıyla gösterilmeli, ödenmiş sermaye tutarı ödenmemiş sermayenin sermayeden düşülmesi şeklinde bilançoda belirtilmelidir.

B3. Maddi duran varlıklar maliyet bedeli üzerinden kay­dedilmelidir. Bu aktiflerin kullanım süreleri en az bir yıl olmalıdır.

B4.  Amortismana tabi duran varlıklar üzerinden uygun oranda amortisman ayrılmalı, Bu amortismanların birikmiş tutarları bi­lançoda ilgili duran varlığın maliyet bedelinden düşme şeklinde gös­terilmelidir.

B5. Maddi olmayan duran varlıklar maliyet değerleri ile kaydedilmeli, ömrü sınırlı olanların maliyet değerleri bu ömür içinde, ömrü sınırsız olanların maliyet değerleri ilgili yasal imkânlar çerçeve­sinde itfa edilmelidir.

B6, Rehinli bütün aktif değerler, rehnin özellik ve kap­samı ile birlikte bilanço dip notlarında açıkça belirtilmelidir.

B7. Dönen ve duran varlıklar grubu içinde, işletmenin ortaklarına, personeline, iştiraklerine ve bağlı ortaklıklarına ait tutarlar ayrı olarak gösterilmelidir.

B8. Tutarları kesin olarak bilinmeyen alacaklar için ta­hakkuk işlemi yapılmaz, bilanço dipnotları veya eklerinde gösterilir.

Yabancı kaynaklarla ilgili prensiplerin esas amacı, işletmenin bü­tün kısa ve uzun vadeli borçlarının bilançoda uygun ve açıkça yer al­masını sağlamaktır. Bu prensipler şunlardır: 

C1. İşletmenin bütün borçları kayıt ve tesbit edilmelidir.

C2. Kısa vadeli yabancı kaynaklar, vadesi en fazla bir yıl olan ve bir yıl içinde ödenecek olan borçları kapsamalıdır. Kısa vadeli yabancı kaynaklar meydana geldiği işlemlere göre gruplandırı­larak bilançoda gösterilmelidir.

C3. Gelecek muhasebe dönemine ait olup, önceden tahsil edilen gelirler ile tahakkuk edip de gelecek dönemlerde öde­necek giderler bilançoda gösterilmelidir.

C4. Uzun vadeli yabancı kaynaklar vadeleri bir yıldan fazla olan borçlardır. Bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklardan ay­rı olarak belirtilmelidir.

C5. Borçlardan rehinli ve ipotek gibi teminatlı olanlar ay­rıntılı olarak teminat şartları belirtilerek bilanço dip notlarında gösterilmelidir.

C6. Bütün şarta bağlı borçlar bilançonun eklerinde gös­terilmelidir.

C7. Kısa ve Uzun vadeli yabancı kaynaklar içinde yer alan henüz vadesi gelmemiş borç senetleri için reeskont işlemi yapı­larak bilançoda gerçek değerleri ile gösterilmelidir.

C8. Kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde yer alan borçlardan işletmenin ortaklarına, personeline, iştiraklerine ve bağlı ortaklıklarına ait olanlar ayrı olarak belirtilmelidir.

Öz kaynaklarla ilgili prensipler, bir işletmenin sermayesi dönem kârları ve dönem karlarının işletmede bırakılmasıyla meydana gelen öz sermayesi ile ilgili iınsurların kaydedilmesini ve anlamlı bir şekilde bilançoda yer almasını sağlar. Bu prensipler de şu şekildedir: 

D1. Esas sermaye hesabı hisse gruplarrnı gösterecek şekilde düzenlenmelidir. İşletmenin ödenmiş sermayesi bilançoda tek bir kalem olarak gösterilir.

D2. Azalan öz sermaye tutarı nedenleri hem dönemsel olarak hem de kümülatif olarak izlenmelidir.

D3. Dağıtılmamış kârlar, dönem kârlarından dağıtılan karların düşülmesinden sonra işletmede bırakılan kârların kümülatif toplamıdır.

D4. Birikmiş zararlar, dönem zararları veya özkaynaklar­da meydana gelen bir azalma bilançoda, öz kaynaklar grubu içinde dönemsel ve kümülatif olarak ve esas sermayeden düşme şeklinde açıkça gösterilmelidir.

D5. Yasal imkânlar çerçevesinde işletmenin sahip ol­duğu değerlerin yeniden değerlenmesi sonucu ortaya çıkacak değer artışları Öz kaynaklar hesapları arasında ayrıca gösterilmelidir.

D6. Çalışanlara ve hissedarlara tanınan öncelik (rüc­han) hakları ve bu hakların kullanılma dereceleri açıkça belirtilmelidir.

D7. Özkaynaklar; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl karları (zararları) ve dönem net kân (zara­rı)ndan oluşur. Ödenmiş sermaye kayıtlı sermaye ile ödenmemiş ser­maye farkından, kar yedekleri yasal, statü ve olağanüstü yedekler ile yedek niteliğindeki karşılıklar, özel fonlar gibi kârların dağıtılmamış kısımlarından, sermaye yedekleri hisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları, yeniden değerleme değer artışları gibi kalem­lerden meydana gelir.