Özürlü Kişilerin Emeklilik Hakları

Özürlü Tanımı: 01.07.2005 tarihli 5378 sayılı kanun’un 3. maddesinde “Özürlü: Doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişiyi,” olarak tanımlanmıştır.

Özürlülük ile Malüllük Emekliliği Arasındaki Farklar : 

1- Doğuştan özürlü olanlar,

2- İlk kez sigortalı olmadan önce malul sayılmasını gerektirecek derecede en az % 60 ve fazlası özürlü olanlar

3- İlk kez sigortalı olduktan sonra çalışma gücünde % 60’tan az özürlü olanlar MALULEN emekli olamazlar.

MALÜLEN emekliliğin şartları

1-Çalışma gücünü en az % 60 oranında kaybetmiş olmak,

2- En az 10 yıldan beri sigortalı olmak (başkasının bakımına muhtaç ise; sadece 1800 gün prim bildirilmiş olması şartı aranacaktır)

3-En az 1800 gün prim bildirilmiş olmak şartları aranmaktadır. 

ENGELLİ-ÖZÜRLÜ emekliliğin şartları

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 60. maddesinin yaşlılık aylığı bağlanması ile ilgili hükümleri içeren maddesinden engelli aylığı bağlanabilmesi için başlıca üç şart aranmıştır.

1- En az 15 yıldan beri sigortalı olmak,

2- En az 3600 gün prim ödenmiş olmak,

3- 193 sayılı gelir vergisi kanunu kapsamında vergi indiriminden faydalanmak, 

29.07.2003 tarihinde TBMM’de kabul edilen ve 06.08.2003 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 4958 sayılı kanun’un 32. maddesi ile 506 sayılı kanunun 60. maddesinin özürlülere ilişkin yaşlılık aylığı bağlanması ile ilgili hükümler değiştirilmiştir. Sosyal sigortalar kurumu 08.08.2003 tarihinde yayınladığı 12-126 EK genelge ile tahsis mevzuatında yapılan değişiklikleri düzenlemiştir. 06.08.2003 tarihi vergi indiriminden faydalanan özürlülerin emekliliğinden yeni bir sayfa açmıştır. Bu tarihten önce sigortalı olanlar için sigortalılık süresi ve prim gün sayısından kademeli bir artışa geçerken bu tarihten sonra da ilk kez sigortalı olanlar için yaşlılık aylığından yararlanabilmeleri için tamamlamaları gereken sigortalılık süresi ve prim gün sayısı belirlenmiştir. 

06.08.2003 Tarihinden Önce Sigortalı Olan Özürlülerin Emeklilik Şartları

Bu tarihten önce malul sayılmayı gerektirecek derecede sigortalı olmadan önce özürlü olanlar yaşları ne olursa olsun en az 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme şartlarına tabidirler. 4958 sayılı kanun ile de bu şartlardan bir değişiklik yapılmamıştır.

4958 sayılı kanun ile bu tarihten önce sigortalı olup ve vergi indiriminden faydalananlar için aşağıdaki gibi kademeli bir düzenleme yapılmıştır

Rapor oranı ve derecesi

Sigortalılık Başlangıcı

I. Derece
(Yüzde 80 +)

II. Derece
(Yüzde 60-79)

III. Derece
(Yüzde 40-59)

05.08.1991 ve daha önce

15 yıl- 3600 gün

15 yıl- 3600 gün

15 yıl- 3600 gün

06.08.1991-05.08.1994 arasında

15 yıl- 3600 gün

15 yıl, 8 ay-3680 gün

16 yıl, 3760 gün

06.08.1994-05.08.1997 arasında

15 yıl- 3600 gün

16 yıl, 4 ay-3760 gün

17 yıl, 3920 gün

06.08.1997-05.08.2000 arasında

15 yıl- 3600 gün

17 yıl, 3840 gün

18 yıl, 4080 gün

06.08.2000-05.08.2003 arasında

15 yıl- 3600 gün

17 yıl, 8 ay-3920

19 yıl, 4240 gün

05.08.2003-den sonra

15 yıl- 3600 gün

18 yıl-4000 gün

20 yıl-4400 gün

Tablodan da anlaşılacağı üzere 05.08.1991 tarihinden önce sigortalı olup vergi indiriminden yararlanan sigortalılar yaşları ne olursa olsun rapor oranları en az % 40 ve üzeri olanlar en az 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 günü tamamlamaları şartları ile emekli olabilirler. 05.08.1991- tarihi ile 05.08.2003 den sonra ilk kez sigortalı olan özürlü vatandaşlarımız yukarıdaki tabloya bakarak tabi oldukları şartları bulabilirler

01.10.2008 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan özürlülerin yaşlılık aylığı bağlanmasında aşağıda tabloda verdiğimiz prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartları aranacaktır. 

SİGORTALILIK SÜRESİNİN BAŞLANGICI

ÇALIŞMA GÜCÜNDEKİ KAYIP ORANI

%50-59

%40-49

Sigortalılık Süresi

Gün Sayısı

Sigortalılık Süresi

Gün Sayısı

01.10.2008 – 31.12.2008

16

3700

18

4100

01.01.2009-31.12.2009

16

3800

18

4200

01.01.2010-31.12.2010

16

3900

18

4300

01.01.2011-31.12.2011

16

4000

18

4400

01.01.2012-31.12.2012

16

4100

18

4500

01.01.2013-31.12.2013

16

4200

18

4600

01.01.2014-31.12.2014

16

4300

18

4680

01.01.2015’den sonra

16

4320

18

4680

Çalışma gücündeki kayıp oranı % 60 ve yukarısı olanlar bu yeni düzenlemeden sadece prim gün sayısı artışından etkileneceklerdir. 01.10.2008 tarihinden itibaren sigortalı özürlüler en az 15 yıl sigortalılık süresi ve en az 3960 gün şartlarına tabi olacaklardır.  

5510 sayılı kanunun sigortalılar arasında getirdiği adil düzenlemelerden biri de Bağ-Kur sigortalıların da artık engelli emekliliğinden faydalanmalarıdır. Bilindiği gibi SSK’lılar engelli emekliliğinden faydalanabilirken Bağ-Kurlular böyle bir haktan faydalanamıyorlardı. 01.10.2008 tarihinden itibaren Bağ-Kur’lular da özürlülük derecelerine göre erken emekli olabileceklerdir.

a. Doğuştan özürlü olan vatandaşlarımız, ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlamadan önce özürlü olan vatandaşlarımız engelli emekliliğinden faydalanarak yaş şartlarına tabi olmadan erken emekli olabilmektedirler.

b. İlk kez sigortalı olmadan önce % 60 ve yukarısı özürlü olan vatandaşlarımız malulen emekli olamazlar. Bu durumda olan vatandaşlarımız engelli emeklilik şartlarına tabidirler.

c. 01.10.2008 tarihinden itibaren Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan vatandaşlarımız da özürlülük derecelerine göre erken emekli olabileceklerdir.

d. 01.10.2008 tarihinden önce sigortalı olup özürlü emekliliğinden faydalanmak isteyenler vergi indiriminden faydalanma şartı aranırken bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olanlar için vergi indirim belgesi şartı aranmayacaktır.